تبلیغات
وبلاگ تخصصی نیروهای ویژه - کویر ، انواع آن و بیابان
 
وبلاگ تخصصی نیروهای ویژه
 
 
یکشنبه 27 تیر 1389 :: نویسنده : صدرا

               

كویر به زمینى گفته مى‏شود كه آنچنان تحت تأثیر نمك است(نمك در سطح یا نزدیك سطح آن متمركز شده) كه قابل رویش براى گیاهان (حتى پسته، خرما، جو و غیره كه به شورى و قلیایى مقاوم هستند) نیست.

بارش باران در کویر بسیار کم ودر خلان چند دقیقه با بارش تند اتفاق می افتد که لجن اما امكان دارد كه میزان املاح آن به حدى باشد كه گیاهان غیرزراعى ولى مقاوم به شورى و قلیایى (مانند گز،خارشتر، اشنیان، نى و غیره) بتوانند درآن برویند. دراین صورت، كویرهاى گیاهدار یا مراتع كویرى خوانده مى‏شوند كه درواقع منابع طبیعى، تكثیر شونده مناطق خشك هستند (همان گونه كه جنگل‏ها، منابع طبیعى تكثیر شونده مناطق مرطوبند). اما اگر مقدارى املاح محلول خاك از یك حدى تجاوز كند( از سه درصد و یا هدایت الكتریكى مخصوص آن از 43 میلى موس بر سانتیمتر ) دیگر هیچ گیاهى قادر به روییدن درآن نیست (حتى گیاهى به نام «شور» Salzola كه مقاوم‏ترین گیاه به شورى است) دراین شرایط،كویرها یا نمكزارهاى فاقد گیاه ولى داراى قشر نمكى (كویرهاى واقعى) به وجود مى‏آیند كه باید از املاح آنها استفاده كرد و این رو، نگارنده معتقد است. كویرها (نمكزارهاى فاقد گیاه) منابع طبیعى تجدید شونده یا قابل تجدید مناطق خشك هستند (درحالى كه كویرهاى داراى گیاه، منابع طبیعى تكثیر شونده مناطق خشك‏اند

آب در کویر کیمیاست به ندرت میتوان آن را پیدا نمود،آب مهمترین نیاز انسان در کویر است، باید بیشتر از تعرق بدن آب نوشید و نوشیدن کم آب خطرناک می باشد،برای یافتن آب باید علائم و نشانه های وجود آن را پیدا کردواشتباها به سوی سراب پیش نرفت، بهترین روش از طریق دنبال کردن مسیر پرواز پرندگان است .دقت کنید که نوشیدن آب های کویری ممکن است انسان را به بیماری های گوناگون مبتلا کند،در برخی موارد آب دارای مواد اسیدی یا قلیایی بوده که در این صورت باجوشاندن استر لیزه کردن هم قابل شرب نمی شود.

انواع کویر :

الف- كویرهاى گیاهدار
در مناطق مختلف كشور (نیمه خشك، خشك، نیمه‏بیابان و بیابان) چندین قطعه كویر (نمكزار) داریم كه تعداد آنها به حدود 45-50 قطعه مى‏رسد، مانند: كویر آذربایجان‏شرقى (معروف به كویر كبودان)، كویر اراك (معروف به كویر میقان) كویرهاى منطقه قم و چندین قطعه كویر در مناطق خشك مانند كویر بجستان و كویر خواف و كویر جاجرم خراسان. اما بزرگترین كویر (نمكزار) ایران، كویر مركزى یا دشت كویر ایران است. همچنین در نواحى نیمه‏بیابانى مانند یزد، پنج قطعه كویر (نمكزار) داریم مانند كویر ابرقو، كویر مروست، كویر سیاهكوه و غیره و حتى در بیابان لوت نیز، كویر یا نمكزار وجود دارند كه به كلى فاقد گیاه هستند.

كویرهاى گیاهدار، یا اطراف كویر مركز ایران ضمن آن‏كه مراتع كویرى یا منابع طبیعى تكثیرشونده هر منطقه و كشور به حساب مى‏آیند، داراى جاذبه توریستى جالب توجهى نیز هستند زیرا در آنها انواع مختلف گیاهان مى‏رویند كه بخصوص در فصل بهار بعضى از آنها داراى گل‏هاى بسیار زیبا هستند، مانند انواع گزها كه داراى انواع گل‏هاى بنفش رنگاند كه توأم با رنگهاى متنوع اندام انواع گیاهان، منظره بسیار جالب و دیدنى دارند. كویرهاى گیاهدار تقریباً مانند جنگل‏ها كه در فصل پاییز خیلى زیبا هستند در فصل بهار زیبا و دیدنى‏اند. لذا، در این فصل باید از جاذبه‏هایى براى جلب توریست و ترتیب دادن تورها استفاده كرد. استفاده از این عرصه‏ها به عنوان چراگاه، یعنى وجود و پخش بودن حیوانات بویژه شتر در آنها، منظره بسیار زیبایى به این كویرها مى‏بخشد، بخصوص عصرها.

ب- كویرهاى فاقد گیاه‏
هرقدر منطقه از لحاظ آب و هوا خشك‏تر و گرمتر باشد، تعداد گیاهان آن كمتر است. به عبارت دیگر، از مناطق نیمه‏خشك (به عنوان مثال آذربایجان و اراك) به مناطق خشك و بیابانى (مانند بیابان لوت) از گیاهان كویر كاسته شده و بر سطح كویرهاى فاقد گیاه اضافه مى‏شود. به‏طوریكه در بیابان لوت، هر قطعه كه كویرى است، فاقد گیاه است در دشت كویر یا كویر مركزى، اطراف آن‏كه به دلیل نفوذ آب زیرزمینى به آن منطقه و نیز جارى شدن آب‏هاى سطحى به آنجا، تا حدودى رطوبت خاك بیشتر است، كویرها، گیاه دارند اما قسمت مركزى آن به كلى فاقد گیاه ولى داراى انواع مختلف كویرها با قشرهاى نمكى متنوع بوده كه همچون گل‏هاى یك قالى زیبا و متنوع هستند. انواع نمك‏ها با بلورها و اشكال مختلف، زیبایى خاصى به هر قسمت از سطح كویرهاى فاقد گیاه مى‏بخشند. بهترین موقع براى دیدن این كویرها و ترتیب دادن برنامه گردشگرى براى آنها، اواخر تابستان و فصل پاییز قبل از آغاز بارندگى است زیرا در طول دوره خشك و گرم تابستان املاح در سطح زمین تجمع كرده و بلورهاى مختلف نمك با اشكال مختلف و زیبا، جلوه‏اى بسیار زیبا مى‏بخشند.

خلاصه هر كویر (نمكزار) ایران در مناطق مختلف داراى ویژگى‏هاى خاص آن شرایط اقلیمى و خاكى آن منطقه است. به عنوان مثال كویر حوض سلطان، خصوصیتى دارد كه دیگر كویرها ندارد (باتلاقى شدید است) كویر ساغند یزد با كویر ابرقو و مروست، تفاوت دارد. كویر اراك (میقان) با كویر آذربایجان‏شرقى (با آن‏كه هر دو در مناطق نیمه‏خشك واقع شده‏اند) ولى به كلى با هم متفاوتند و همه زیبا هستند.

2- بیابان‏ها
بیابان كه عرب‏ها به آن «صحرا» مى‏گویند به سرزمین وسیعى گفته مى‏شود كه از لحاظ بارندگى بسیار فقیر است و امكان دارد كه در طول یك سال یا سال‏ها در آن بارندگى صورت نگیرد. و بارش چندین سال آن، ظرف چند روز یا چند ساعت ببارد. (بیابان‏هاى واقعى، مانند بیابان لوت ایران، صحراى آفریقا، و بیابان آتاكاما در آمریكاى جنوبى كه 29سال در آن بارندگى صورت نگرفته است: از سال 1832 تا 1853)، یك چنین سرزمینى از لحاظ آب و پوشش گیاهى بسیار فقیر و یا مساحت‏هاى وسیعى از آن به كلى فاقد گیاه است، مانند بیابان لوت ایران. در این سرزمین (بیابان لوت) سال‏ها باران نمى‏بارد و آب جارى شیرین ندارد و آب آن محدود مى‏شود فقط به پنج چشمه كوچك كه آب تمامى آنها، كم و شور است. همچنین یك رود دایمى دارد كه نیز آب آن شور است و در آخر، براثر تبخیر شدید به معدن نمك تبدیل مى‏شود. لذا، این بیابان (به جز یك منطقه كوچك در لوت جنوبى معروف به شاهرخ‏آباد) به كلى براى كشاورزى مناسب نیست.

اما چون سال‏ها در آن بارندگى صورت نمى‏گیرد و بارش چندین سال آن، ظرف چند روز یا چند ساعت مى‏بارد، این شرایط سبب شده‏اند كه عوارضى بر اثر باد و عوارضى براثر آب به‏وجود آیند كه از جاذبه‏هاى مهم و بسیار زیبا به حساب مى‏آیند. به عبارت دیگر، اشكال و عوارض طبیعى بیابانى كه براى دیگر بهره‏بردارى‏ها نامناسب هستند، مهمترین جاذبه‏هاى توریستى بیابان لوت به حساب مى‏آیند، كه برخى از آنها منحصر به فرد بوده، و در هیچ بیابان دیگر دنیا، دیده نمى‏شوند. ضمن آن‏كه بررسى‏هاى اینجانب و همكاران و نیز برخى از دانشمندان خارجى نشان داده كه پست‏ترین نقطه داخلى ایران، در بیابان لوت واقع شده و گرمترین نقطه كره زمین هم در همین‏جاست، به عبارت دیگر، اگر قطب شمال و قطب جنوب سردترین نقطه در سطح كره زمین هستند، بیابان لوت گرمترین نقطه كره زمین است كه به قول دانشمند اتریشى (استراتیل زاور Stratil sauer) بیابان لوت مى‏تواند «قطب حرارتى كره زمین باشد!» بنابراین، یكى از مهمترین جاذبه‏هاى توریستى بیابان لوت، همین پست‏ترین نقطه بیابان لوت یعنى گرمترین نقطه كره زمین است كه دیدن آن براى هر كسى، مى‏تواند بسیار جالب باشد. همانطور كه قبلا ذكر شد به علاوه سال‏ها بدون بارندگى بودن یعنى خشكى و فقر پوشش گیاهى و تاخت و تاز بادها از یك طرف (اثر فرسایشى باد) و سال‏ها بدون بارندگى بودن و ریزش بارندگى چندین سال آن، ظرف چند روز و یا چند ساعت (اثر فرسایشى آب) و دیگر اثرات آب و باد، عوارضى را در بیابان لوت به‏وجود آورده‏اند كه بسیار زیبا هستند.

در ادامه، عوارض و اشكال بیابانى جالبى را كه براثر باد بوجود آمده‏اند و نیز بر اثر آب، نام مى‏بریم، كه دیدن آنها، با عكس و تصویر آنها براى هر بیننده‏اى جالب است.

عوارض و اشكال زیباى بیابانى به وجود آمده بر اثر باد:

1- رشته تپه یا بهتر بگوییم رشته كوههاى ماسه اى كه ارتفاع آن تا 475 متر و طول آن 200 كیلومتر و عرض آن 60 كیلومتر است. این توده عظیم ماسه‏اى طولى‏شكل، در شرق بیابان لوت واقع شده و به «ریگ یلان» یا ریگ شرقى لوت معروف است (در مناطق مركزى و شرقى ایران به این گونه رشته تپه‏هاى ماسه‏اى عظیم «ریگ» مى‏گویند. عرب‏ها به آن عرق Erg مى‏گویند كه جمع آن مى‏شود عارق. این ریگ علاوه بر داشتن منظره زیبا براى ورزش اسكى، ماسه‏اى بسیار مساعد است.

2- تپه‏هاى ماسه‏اى پراكنده به اشكال مختلف (هلالى شكل، كه برخان نامیده مى‏شود شمشیرى شكل، كه سیف گفته مى‏شود) این تپه‏هاى ماسه‏اى در دشت لوت واقع شده‏اند.

یاردانگها: یاردانگها تپه‏هایى هستند كه بر اثر رُفته شدن خاك اطراف آنها، بر اثر باد به وجود آمده‏اند (به عنوان مثال به شكل یك صندوق بزرگ، یا یك تپه كوچك كه در سطح زمین باقى مانده باشد).

- نبكاها: یعنى تپه‏هاى ماسه بادى كه روى آنها گیاه وجود دارد. این عوارض بیابانى را نگارنده «گلدان بیابان» نام نهاده، زیرا در سطح دشت صاف، تپه هایى كه روى آنها گیاه سبز شده، به صورت پراكنده دیده مى‏شود.

بزرگترین نبكاهاى جهان، هم از لحاظ محیط (بیش از 40 متر) در حاشیه غربى بیابان لوت (سر راه شهداد به پشونیه) واقع شده و هم از لحاظ ارتفاع (تا 10متر) كه آن هم در داخل لوت ولى در قسمت غربى آن، نزدیك كریم‏آباد از توابع شهداد قرار دارد. هر دو نوع نبكاها، بسیار جالب زیبا و دیدنى هستند كه در دیگر مناطق جهان دیده نمى‏شوند.

- دشت‏هاى پوشیده از پوشش‏هاى متفاوت (ریگى، قلوه‏سنگى، سنگى، ماسه‏اى) كه آنها را پوشش بیابانى )Desert Pavement( مى‏نامند و همچون گل‏هاى متفاوت قالى در سطح دشت لوت، زیبایى خاصى به آن بخشیده‏اند. این عرصه‏هاى فاقد گیاه، بر اثر باد به وجود آمده‏اند، زیرا باد ذرات ریز (ماسه و گرد و غبار) را با خود برده و این مواد (ریگ، قلوه‏سنگ و سنگ) باقى مانده كه پوششى گوناگون، الوان و زیبا، در سطح دشت فاقد گیاه لوت ایجاد كرده‏اند.

عوارض و اشكال بیابانى به وجود آمده بر اثر آب (و باد)
چون در بیابان لوت، سال‏ها باران نمى‏بارد ولى بارش چندین سال آن، ظرف چند روز یا چند سال مى‏بارد، اثر فرسایشى آب خیلى شدید است كه اشكال و عوارض گوناگون و زیبایى را به وجود آورده است. به عنوان مثال:

- كلوت‏ها: كلوت‏ها بر اثر فرسایش آب و صیقل دادن آن به وسیله باد به وجود آمده و به صورت رشته دالان هاى موازى تا ارتفاع بیش از 200 متر منطقه‏اى به طول 140 و عرض 80 كیلومتر را در غرب بیابان لوت (حدود 80 كیلومترى شرق شهداد) پوشانیده و به كلى فاقد گیاه و حیات است. این عارضه بیابانى، فقط منحصر به بیابان لوت ایران است و در هیچ بیابان دیگرى دیده نمى‏شود. پست ترین نقطه داخلى ایران (56 متر ارتفاع از سطح دریا) و گرمترین نقطه كره زمین هم در داخل همین كلوت‏ها (یك چاله آبى-بادى) واقع شده است.

- شهرهاى لوت: جغرافیدانان، بیابان‏ها را براساس عوارض و شكل ظاهرى آنها نامگذارى كرده‏اند، به عنوان مثال: اگر مسطح بود، «بیابان دشتى» اگر كوهستانى بود، «بیابان كوهستانى»، اگر داراى نبكاى زیاد بود، «بیابان هاى نبكائى» و اگر پوشیده از ریگ بود، بیابان ریگى، سنگى، قلوه‏سنگى و غیره مى‏نامند. براثر فرسایش شدید آب و صیقل دادن باد، زمین در بعضى قسمت‏ها به شدت فرسایش یافته و در طول قرن‏ها فرسایش آبى و (نیز بادى) شدید به صورت بقایا یا آثار خرابه‏هاى شهرها درآمده است كه در منطقه، به شهر لوت یا شهرهاى لوت معروف است و جغرافیدانان، آنها را بیابان‏هاى شهرى یا شهرهاى بیابانى مى‏نامند. این آثار و عوارض بیابان‏ها كه بر اثر آب (و نیز باد) به وجود آمده، بسیار زیبا و همانند آثار و بقایاى شهرهاى كهن ایران، جالب و دیدنى هستند.

- كوچه‏ها: بر اثر بارندگى اتفاقى و جارى شدن سیل‏ها، زمین به شدت فرسایش یافته و سیل‏هاى عمیق ایجاد كرده كه در محل به آنها كوچه مى‏گویند، كه عمق برخى از آنها از 30متر هم تجاوز مى‏كند. متاسفانه در دهه‏هاى اخیر از این مسیل‏هاى گود یا كوچه‏ها، قاچاقچیان مواد مخدر از آنها به عنوان بهترین مسیر و پناهگاه براى انتقال مواد مخدر و غیره استفاده مى‏كنند.

- دریاچه شورگز هامون: در بیابان لوت در انتهاى (جنوبى‏ترین قسمت) كلوت‏ها و ریگ یلان، یعنى بین این دو عارضه زیباى بیابانى، یك دریاچه ایجاد شده كه به دریاچه شورگز هامون معروف است. هرچند سال یك‏بار كه بر اثر بارندگى سیلاب جارى مى‏شود. این دریاچه براى یك مدت كوتاه آب دارد، كه بر اثر بالابودن میزان تبخیر هوا، این دریاچه پس از یك مدت كوتاه، دوباره خشك و بى‏آب مى‏شود.

-معادن نمك: یك رود دایمى كه از شمال بیابان لوت (منطقه بیرجند و غیره) سرچشمه مى‏گیرد و در طول راه، شاخه‏هاى شور و شیرین زیادى به آن مى‏ریزد و سرانجام وارد بیابان لوت مى‏شود (به صورت یك رود دایمى وارد بیابان لوت مى‏شود). اما چون هوا گرم و خشك است، در طول راه از آب آن كاسته مى‏شود ولى بر غلظت املاح آن، افزوده مى‏شود تا این كه نرسیده به كلوت‏ها، خشك شده به صورت معدن نمك (كلرور سدیم) در مى‏آید كه به «گودسر نمك» یا نمكزار شهداد معروف است. چون دیگر املاح آب در طول راه رسوب مى‏كنند، كلرور سدیوم خالص كه در آب كاملا محلول است به آنجا مى‏رسد و روى همین اصل، معدن نمك كلرور سدیم به وجود مى‏آید كه از كرمان و دیگر نقاط با كامیون و وانت براى كندن نمك و حمل آن به دیگر نقاط، به آنجا مى‏روند و از نمك حاصل از آب رود خشك شده، به عنوان معدن یا مخزن تجدید شونده، نمك استفاده مى‏كنند. قسمت‏هاى مختلف آن، داراى مناظر بسیار زیبا است، بخصوص كه با عوارض ساحل این دریاچه یا معدن نمك، منظره‏اى بسیار جالب و دیدنى به وجود آمده است.

كویرها، نمكزارهاى بسیار زیبا و دیدنى (كویرها یا نمك‏زارهاى لوت)
لوت، همانطور كه شرح دادیم یك بیابان است، اما در آن«كویر» یعنى نمكزار هم وجود دارد كه باید آن را «كویر لوت» نامید. در محل‏هایى كه آب شور جمع مى‏شود یا زمین تحت تاثیر آب زیرزمینى شور قرار دارد، انواع مختلف كویرها (نمكزارها) كه به اشكال مختلف ظاهر شده‏اند و جلب توجه مى‏كنند. نگارنده بر اساس شكل ظاهرى آنها، این كویرها را نامگذارى كرده است: كویرهاى با جوشش تخم‏مرغى شكل: یعنى كویرهایى كه نمك در سطح آن به صورت تخم‏مرغ درآمده (به اندازه تخم‏شترمرغ) كه تقریبا در دنیا بى‏نظیر است.

«كویرهاى چشمه‏اى»: كه تمام آن منطقه به صورت چشمه‏سارها دیده مى‏شود، در حالى كه اصلا آبى وجود ندارد. «كویرهاى سم گوسفندى»: سطح این عرصه‏ها به شكل زمین خیسى مى‏ماند كه گله‏اى از گوسفندان از آن عبور كرده و جاى پا، یا سم گوسفندان در سطح آن باقى مانده باشد. «كویرهاى قندیلى»: بر اثر شدت گرما و تبحیر زیاد، به عبارت دیگر هوا در آن قسمت‏ها آنقدر گرم و خشك است كه در مواقعى كه كویر خیس و آبدار است، نمك را بر اثر تبخیر به سمت بالا كشیده كه به صورت قندیل به هوا كشیده شده‏اند (معمولا در مناطق سردسیر زمستان‏ها كه بر اثر بارندگى هوا مى‏بارد شب‏ها آبى كه در حال نزول از بالاى بام منازل و ساختمان‏ها در حال ریزش است به صورت «قندیل یخ» در مى‏آید. در بیابان لوت، جهت، عكس آن است: بر اثر تبخیر شدید، محلول نمك و آب به هوا كشیده مى‏شود كه به صورت قندیل نمكى یا سیخ‏هاى نمكى بسیار زیبا در سطح زمین جلوه‏گر مى‏شوند. هر قدر هواى منطقه گرمتر و خشك‏تر باشد، قندیل‏ها بلندتر هستند.





نوع مطلب : محیط های ویژه، 
برچسب ها :




درباره وبلاگ


با توجه به وسعت تهدیدات و پیچیدگی انواع مختلف ، برآن شدیم تا با ارائه بروز ترین اطلاعات در جهت آشنائی علاقمندان با هنر "نیروی ویژه " گامی مؤثر در جهت دفاع از آرمانهای نظام مقدس جمهوری اسلامی برداشته باشیم که در این مسیر به اعتقاد ما نیروی ویژه ، نیروئی ایست که نه تنها از لحاظ نظامی بلکه در تمامی عرصه ها و در تمامی میدانهای نبرد حضوری فعال داشته باشد از جنگ سخت (نظامی) گرفته تا جنگ نرم و جنگ در فضای سایبر .
در راستای بهتر شدن این مجموعه منتظر نظرات راهگشای شما هستیم .

مدیر وبلاگ : صدرا
نویسندگان
نظرسنجی
نظرتون در مورد وبلاگ چیه ؟







جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

                    





Powered by WebGozar